Cách dạy cho trẻ về phương pháp PECS

22/11/2016


 PECS là gì?

- PECS tên tiếng Anh đầy đủ là " Picture exchange communication system " là một dạng của hình thức giao tiếp thay thế và thúc đẩy giao tiếp trong đó người ta sử dụng hình ảnh dưới các hình thức khác nhau thay cho ngôn ngữ để giúp trẻ có thể học cách giao tiếp . PECs đặc biệt hữu hiệu đối với các trẻ em chậm phát triển ngôn ngữ, tự kỷ hoặc các trẻ em khác có triệu chứng chậm phát triển ngôn ngữ khác.

- Hình thức đơn giản và sơ khai nhất của PECs là trẻ được dạy sử dụng các tranh, ảnh các đồ vật/ đồ chơi mà trẻ yêu thích. Khi trẻ muốn một món đồ chơi nào đó, trẻ có thể chọn ra bức tranh mô tả món đồ chơi đó và đưa cho đối tác trong quan hệ giao tiếp ( có thể là cha mẹ, cô giáo, hoặc thậm chí là bạn cùng chơi ). Đối tác giao tiếp –chủ thể giao tiếp thứ 2 này sau đó sẽ đưa cho bé món đồ chơi mà bé thích. Sự trao đổi này sẽ củng cố quan hệ giao tiếp giữa 2 chủ thể.

- PECS  cũng được sử dụng để giúp trẻ có thể đưa ra nhận xét về một sự vật hiện tượng mà trẻ nhìn thấy hoặc nghe thấy từ môi trường xung quanh. Ví dụ, một đứa trẻ có thể nhìn thấy một chiếc máy bay bay trên bầu trời và đưa cho người cùng chơi một bức tranh có vẽ hình chiếc máy bay. Khi đứa trẻ bắt đầu hiểu được ích lợi của việc giao tiếp, chúng ta có quyền hy vọng về việc trẻ sẽ có nhu cầu giao tiếp một cách tự nhiên

Sử dụng như thế nào?

- Giai đoạn đầu dạy trẻ bằng PECs, trẻ thường được dạy tìm những bức tranh mô tả các loại thực phẩm tương ứng để được đổi lấy những thực phẩm mà bé thích.Đây chính là một hình thức khuyến khích động viên bé một cách trực tiếp, tích cực để bé sử dụng hình thức giao tiếp này.

- PECS thường đựoc ứng dụng với 6 giai đoạn/ cấp độ khác nhau

Cấp độ 1:

- Liệt kê những món đồ yêu thích của bé ( thường bắt đầu bằng các đồ ăn thức uống hàng ngày). Tạo các bức tranh, ảnh miêu tả các đồ vật đó. Đặt những món đồ mà bé thích ( hoặc mô hình mô phỏng) vào trong một chiếc hộp trong suốt để cho bé có thể nhìn thấy nhưng không thể lấy được món đồ đó. Đặt hộp đồ trước mặt bé, khi bé tỏ rõ sự quan tâm tới món đồ trong hộp. Hãy bắt đầu việc “giao tiếp” bằng cách lấy bức tranh/ ảnh miêu tả đồ vật đó đặt vào tay bé. Sau đó, động viên trẻ, đưatrả lạingười chơi cùng bức tranh/ ảnh đó. Khi người chơi cùng bé nhận được bức tranh/ ảnh đó cũng là lúc bạn nói : Oh, con thích bánh quy phải không?” như phiên dịch lại nôi dung giao tiêps bé vừa thực hiện. Phần thưởng cho bé trong trường hợp này sẽ là chính món đồ mà bé yêu thích - được lấy ra từ trong cái hộp kia .

Cấp độ 2:

- Người cùng chơi sẽ dần dẫn tạo khoảng cách với bé bằng việc dịch chuyển vị trí ra xa khỏi vị trí của bé sao cho bé phải di chuyển về phía người cùngchơi khimuốn đưa cho người đó tấm tranh/ ảnh thẻ mà trẻ muốn đưa.

Cấp độ 3:

- Đưa cho trẻ một số tranh ảnh thay vì chỉ đưa mộttranh/ ảnh nhất định như giai đoạn 1 và giai đoạn 2 . Giờ đây bé sẽ phải lựa chọn một trong số đó để tìm ra thẻ tranh phù hợp diễn đạt đồ vật mà trẻ mong muốnvà đưa cho người cùng chơi.

Cấp độ 4:

- Giáo cụ lần này là những tấm thẻ có chữ “ Tôi muốn…” ở trên. Dùng thẻ này để ghép với những bức tranh/ ảnh mô tả những đồ vật mà bé muốn có. Mục đích của hành động này là để trẻ học cách ghép từ ngữ với nhau để thành một câu hoàn thiện. Cho dù trẻ không biết mặt chữ/ không đọc được thì việc học như thế này cũng giúp trẻ có thể nhận dạng được mặt chữ như nhận dạng mặt chữ như một dạng ký tự ở trên thẻ bìa.

Cấp độ 5:

- Khác hẳn với các giai đoạn trước của quá trình học với sự hỗ trợ của PECs, trẻ trong giai đoạn này sẽ được hỏi những câu hỏi trực tiếp như : “ Con muốn gì nào?’ . Và để trả lời, trẻ sẽ phải lựa chọn để đưa ra một bức tranh/ ảnh mô tả vật / món đồ mà trẻ muốn có.Điều này sẽ xây dựng nền tẳng cho việc giao tiếp hai chiều trong tương lai khi bé tham gia vào các cuộc hội thoại/ giao tiếp qua lại, hỏi đáp

Cấp độ 6:

- Khi đạt tới giai đoạn này, bản thân trẻ thường đã có thể sử dụng PECs một cách khá nhuần nhuyễn để biểu đạt mình mong muốn cũng như đã có thểtham gia trò chơi với PECs với hơn môt người chơi cùng. Khi đó, trẻ sẽ được học cách để không phải chỉ đưa ra các sự vật hiện tượng mà mình muốn mà còn học để diễn đạt sự nhận xét, ý kiến chủ quan của mình về các sự vật hiện tượng đó.

Lý thuyết đằng sau đó là gì?

- Vấn đề mấu chốt của PECs là sự khuyến khích động viên/ phần thưởng trưc tiếp bằng chính những đồ vật mà bé yêu thích sau khi bé thể hiện chính xác điều mình muốn qua việc chọn lựa tranh/ ảnh thể hiện đúng đồ vât hiện tượng đó.

- Cho dù không sử dụng ngôn từ , trẻ vẫn có thể có được những phần thưởng vật chất như điều mà bé mong ước trong long. Những phần thưởng vật chất này có ý nghĩa với trẻ hơn là những phần thưởng về tinh thần hay còn goi là những sự tán thưởng của đám đôngthông qua thái độ, cử chỉ ít nhất là trong giai đoạn 1- khi trẻ bắt đầu học PECs. Tuy nhiên, nếu việc đạt được phần thưởng vật chất kia là quá khó đối với bé điều đó nghĩa là để tạo thành từ quá khó đối với bé – thì ý nghĩa của việc học giao tiếp sẽ không còn nữa.Hậu quả là sự quấy nhiễu, không hợp tác hoặc những hành vi không kiểm soát được của trẻ bởi vì chính trẻ cũng không hiểu được một cách rành rẽ là trẻ thích gì. Tuy nhiên, khi dạy trẻ PECs , vấn đề về hành vị thường sẽ được giải quyết theo chiều hướng tích cực như một lợi ích vô hình của PECs mà mọi người thường không để ý.

Điều này được lý giải một cách đơn giản là:

- Khi trẻ học được cách giao tiếpvà giao tiếp một cách có hiệu quả (tức là diễn đạt được điều mình muốn và được mọi người đáp ứng điều đó) thì dù ít dù nhiều sự bức xúc trong trẻ sẽ giảm đi và chất lượng của sự tương tác sẽ thay đổi. Mà bản chất của tự kỷ cũng như sự rối loạn hành vi là vấn đề tương tác.

- PECs cũng có tác dụng rất tốt trong việc tăng cường kỹ năng hoà nhập, giao tiếp xã hội của trẻ bởi tại đây trẻ được học để phải tiếp cận người cùng chơi, phải giao tiếp để đạt được điều trẻ muốn. Đối với trẻ tự kỷ việc tiếp cận người khác không dễ dàng gì .Điều quan trọng khi PEcs phát huy tác dụng cũng là khi các vấn đề về hành vi ở trẻ giảm đi đáng kể.

PECs thực sự rất hiệu quả?

- Các công trình nghiên cứu đã chứng tỏ hiệu quả của PECs trong việc dạy trẻ phát triển sớm các kỹ năng, đặc biệt trong việc dạy trẻ chậm phát triển. Một nghiên cứu đối với các trẻ ở độ tuổi mẫu giáo chậm phát triển ngôn ngữ, trong đó có cả một số bé mắc các hội chứng tự kỷ cho thấy sau khi áp dụng PECs một cách có hệ thống và có sự phối hợp giữa gia đình và nhà trường, chỉ sau 1 năm, các bé đã có thể không cần sử dụng hệ thống PECs và bắt đầu giao tiếp bằng ngôn ngữ thông thường. Kết quả này cũng với những kết quả nghiên cứu khác, có thể nói đã chứng tỏ khả năng của PECs với tư cách là một giáo cụ công hiệu cho việc phát triển  kỹ năng giao tiếp tự nhiên ở trẻ, trong đó đặc biệt là trẻ tự kỷ và hiệu quả càng rõ nét nếu được áp dụng trước độ tuổi đi học - tức là trước 6 tuổi.

Để PECs đã hiệu quả còn hiệu quả hơn

- Dù PECs được coi là phương pháp có nhiều ưu thế nhất áp dụng đối với tuổi mẫu giáo ( do việc học có hỗ trợ trực quan – phù hợp với trình độ phát triển nhận thức và phát triển của não bộ ) nhưng để phát huy hiệu quả, PECs thường được áp dụng khá linh hoạt và kết hợp với nhiều phương pháp khác như ABA,RDI…

- Đặc biệt đối với trẻ tự kỷ, có rối loạn về hành vi… tức là những đối tượng trẻ không chỉ có hạn chế về phát triển ngôn ngữ mà thông thường còn có một số gặp một số khó khăn khác như cảm giác ( thiểu hoặc cường giác), khả năng vận động.